آموزشگاه هنری سیحون

  /  مقالات   /  آشنایی با برخی از سازهای کوبه ای
سازهای کوبه ای

آشنایی با برخی از سازهای کوبه ای

 

اگر قصد آموختن یک ساز کوبه ای را دارید و مصمم هستید برای یادگیری آن به یک آموزشگاه موسیقی مراجعه نمایید، آشنایی با برخی از سازهای کوبه ای می تواند یا به تصمیم نهایی شما کمک کند و یا اینکه بر اطلاعات شما در ارتباط با سازهای کوبه ای بیافزاید.

سازهای کوبه ای به دلیل سهولت در ساخت و همچنین سهولت در یادگیری آنها –البته در گذشته که از آنها استفاده های چندانی در گروههای موسیقی نمی شده است – جزء اولین آلات موسیقی هستند که بشر با کشف آنها توانسته از صدای آنها برای اهداف گوناگون استفاده کند.

بنابراین، امروزه سازهای کوبه ای که در آموزشگاه های موسیقی تدریس می شوند، تنها معدودی از سازهای کوبه ای هستند که در گذر زمان به دلایل مختلفی ماندگار شده اند و نسل و به نسل منتقل شده و ممکن است با تغییراتی که در ساختار آنها به وجود آمده در نهایت به دست ما رسیده است.

از اینرو، در این نوشته ممکن است نام برخی از سازهای کوبه ای برای شما ناآشنا باشد. در واقع این سازها اکنون یا مورد استفاده قرار نمی گیرند و یا اینکه جزء نامی از آنها در اسناد تاریخی مستند دیگری در دست نیست.

به طور کلی می توان سازهای کوبه ای را به سازهای کوبه ای پوستی و بدون پوست تقسیم بندی کرد. در این نوشتار تنها به معرفی برخی از سازهای کوبه ای پوستی می پردازیم.

سازهای کوبه ای پوستی

سازهای کوبه ای پوستی سازهایی مانند کوس، پیپ، دَرکَر، تاس (طاس)، دولاب، خُم (رویین خم، زرین خم)، شَندَف، تَبیره (تبوراک)، دبدبه (دمادم، دمامه)، طبل، قدوم، گَوَرگِه یا گروگا (گورگخ)، دُهُل، نقاره، دایره، دایره زنگی، تمبک، و دف هستند که ممکن است شما حتی نام برخی از آنها را نشنیده باشید.

اگر تا پایان این نوشته با ما باشید، به طور مختصر با برخی از این سازها آشنا می شود تا پس از ثبت نام در یک آموزشگاه موسیقی، تصویر بهتری از سازی که می نوازید داشته باشد.

کوس

کوس یک ساز قدیمی است که در هنگام جنگ و یا در برخی از جشن ها از آن استفاده می شد. ساختار آن متشکل از یک کاسه بزرگ از جنس روی یا مس بوده که بر روی آن پوست گاو و یا گاو میش کشیده می شده و با ابزاری به نام “دوال” از جنس چرم نواخته می شد.

کوس را که صدای مهیبی داشته است در جنگها برای تضعیف روحیه دشمنان به کار می برند. از نظر وزن و اندازه نیز این ساز به اندازه ای بوده که برای حمل آن اغلب اوقات از فیل استفاده می کردند.

تیمپانی شکل تکامل یافته ای از ساز کوبه ای کوس است که در حال حاضر نیز در جهان از آن استفاده می شود.

تیمپانی

 

تاس (طاس)

از این نام برای نامگذاری دو نوع از سازهای کوبه ای استفاده شده است. نوع اول که یک یا دو کاسه فلزی از جنس برنج یا مس بوده کو پوستی بر دهانه آن کشیده شده است. نوع دوم، تعداد تاس فلزی در اندازه های مختلف و بدون پوست است.

تاس ها از نظر اندازه استاندارد خاصی نداشته و در سایرهای مختلف ساخته می شدند، اما به طور عمده قطر دهانه آنها بین ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتر بوده است.

از این ساز که در گذشته در جنگ ها و یا برخی مراسم جشن و شادی استفاده می شده، هم اکنون در خانقاه ها استفاده می شود. طاس همچنین در همراهی با دف و یا در مراسم عزاداری عاشورا نیز مورد استفاده قرار می گیرد.

طبل

طبل از جمله سازهایی است که فرهنگ هر محل جغرافیایی نیز در نحوه ساخت و شکل ظاهری آن اثرگذاشته و ممکن است شما انواع مختلفی از آنها را مشاهده کرده باشید. اما به طور کلی، از این ساز کوبه ای پوستی اغلب اوقات در موسیقی نظامی استفاده می کنند.

طبل دارای یک بدنه استوانه ای از جنس مس است که دو دهانه آن با پوست پوشیده می شود. پوست طبل به وسیله میله هایی که از دو طرف به بدنه متصل هستند، قابل شل و سفت کردن هستند و با دو چوب هم اندازه نواخته می شوند.

اگر قصد دارید که با انواع مختلف طبل ها بیشتر آشنا شوید، طبل باز، طبل جنگ، طبل عسس، طبل بزرگ، طبل کوچک، و طبل شکار از انواعی هستند که در صورت علاقمندی می توانید در مورد آنها مطالعه کنید.

قدوم

سازی قدم از جمله سازهای کوبه ای است که ممکن است همچنان در برخی از نواحی و موسیقی های محلی بتوانید آنها را ببینید. این ساز شبیه کوس و با اندازه ای کوچکتر بوده است. از نظر ساختاری از دو کاسه فلزی از جنس برنج یا مس که بر روی آنها پوست شتر یا گوسفند کشیده می شود، تشکیل شده است. پوست کاسه سمت راست عمدتا ضخیم تر در نظر گرفته می شود تا صدای بم تری ایجاد کند. برای نواختن قدوم از دو چوب استفاده می شود.

قونیه ترکیه از جمله اماکنی است که احتمالا بتوانید این ساز و نواختن آن را در آنجا مشاهده کنید. در زمان های دورتر در خانقاه ها از قدوم در کنار نای استفاده می شود. اما امروزه در مراسم سماع با دف همراهی می کند.

دهل

این ساز دارای استوانه ای توخالی به قطر حدود یک متر و ارتفاع بین ۲۵ تا ۳۰  سانتیمتر است. جنس استوانه عمدتا از چوب و در برخی مواقع نیز از فلز است. پوست گاو و گاومیش از جمله پوست هایی هستند که در این ساز استفاده می شوند.

نوازندگان دهل در هنگام نواختن این ساز، بندهایی که به استوانه متصل است را به گردن و یا شانه خود می اندازند و با دو چوب که یکی به شکل عصا و دیگر شبیه ترکه ای نازک است، آن را می نوازند.

دهل

اگرچه این ساز در گذشته برای مراسم جنگ، اعلام سحری و موارد مشابه استفاده می شد، اما امروزه از آن استفاده از آن علاوه بر مراسم عزاداری در برخی مراسم جشن نیز دیده می شود. کردستان، سیستان بلوچستان و فارس از جمله استان هایی هستند که همچنان صدای دهل در آنجا شنیده می شود.

 

 

ارسال یک نظر