آموزشگاه هنری سیحون

  /  مقالات   /  آشنایی با طبقه بندی سازها
سازها

آشنایی با طبقه بندی سازها

 

آشنایی با طبقه بندی سازها می تواند انتخاب ساز را برای کسانی که به یادگیری موسیقی علاقمند هستند، آسان کند. از این‌رو در این نوشته قصد داریم شما را با سازهای مختلف آشنا کنیم. این طبقه بندی بر اساس ظاهر و نحوه تولید صدا در آنها است.

به طور کلی سازها را از نظر ظاهر و همچنین نحوه تولید صدا در آنها می توان به سه دسته تقسیم کرد: ۱) سازهای زهی ۲) سازهای بادی ۳) سازهای کوبه ای

  • سازهای زهی

سازهای زهی از جمله سازهای هستند که به احتمال زیاد شما صدای آنها را شنیده اید. با صدای زیبای آنها زندگی کرده اید و شاید هم برای شما خاطره ساز شده اند. در واقع، سازهای زهی به سازهایی گفته می شود که تولید صدا در آنها توسط ارتعاش رشته ای از فلز (سیم) به دست می آید.

این رشته ها در قدیم از جنس های مختلفی از قبیل روده گوسفند و یا ابریشم ساخته می شدند. رفته رفته با توسعه سازها این رشته ها از جنس های مثل برنج، مس، آهن، و آلیاژهایی از آنها ساخته می شود.

زهی

اگر بخواهیم به طور دقیق تر با سازهای زهی آشنا شویم، این سازها نیز بر اساس نوع به ارتعاش درآوردن سمیهایشان به سه دسته آرشه ای، زخمه ای، و کوبه ای تقسیم می شوند.

با هدف آشنایی بیشتر با انواع مختلف سازهای زهی نیاز است بدانید که سازهایی همچون کمانچه، قیچک، و انواع ویولن را می توان در دسته سازهای زهی آرشه ای تقسیم بندی کرد. تار، سه تار، تنبور، عود، رباب، چنگ، و قانون در دسته سازهای زهی زخمه ای قرار دارند و در نهایت سنتور و انواع آن را به این دلیل که ارتعاش صدا با کوبیدن مضراب بر روی سیمها حاصل می شود، سازهای زهی کوبه ای می گویند.

  • سازهای بادی

نوای خوش سازهای بادی را حتما در مراسم و کنسرت های مختلف شنیده اید. این سازها به این دلیل که عامل تولید صدا در آنها هوا است، بادی نامیده می شوند. به عبارت دیگر، عامل تولید صدا عبور هوا از درون این قبیل سازها است.

سازهای بادی نیز انواع مختلفی دارند. سازهای بادی چوبی مثل قره نی، نی، سرنا، بالابان یا نرمه نای، دوزله، و کرنا.

علاوه بر سازهای بادی چوبی، نوع دیگر از سازهای بادی وجود دارد که به آنها سازهای بادی فلزی گفته می شوند. شیپور، ترمپت، و ترمبون در این دسته قرار می گیرند.

سازهای بادی

حتما این سئوال برای شما ایجاد می شود که ساز دهنی در کدام دسته بندی قرار می گیرند. البته این سئوال هوشمندانه است و نشان از هوش و توجه شما به موسیقی است. شاید بتوان این سازها را در دسته سازهای بادی لوله ای تقسیم بندی کرد که در واقع سازهای بادی هستند که دارای لوله های متعدد با اندازه متفاوت بوده و در نتیجه عبور هوا از داخل این لوله ها صداهایی متفاوتی به وجود می آید. به عنوان مثال، ارگ، آکاردئون، ملودیکا، و ساز دهنی در این دسته بندی قرار دارند.

  • سازهای کوبه ای

شاید شما با این قبیل سازها بیشتر آشنا باشید. این قبیل سازها از نظر تاریخی به گذشته های خیلی دور باز می گردند و ریشه در زندگی اولیه انسان ها دارند. به این دلیل گفته شد که ممکن است شما با این قبیل سازها بیشتر آشنا باشید، که این قبیل سازها علاوه بر موسیقی در سایر مراسم ها نیز مورد استفاده قرار می گیرد.

به عنوان مثال، همه ما از کودکی با صدا طبل در مراسم عزاداری ها به ویژه ایام محرم آشنا هستیم. همانطور که می دانیم در سازهای کوبه ای که طبل نیز یکی از انواع مختلف آنها است، صدا در اثر زدن ضرباتی با دست یا ابزار دیگر (مثل چوب) بر سطح این سازها ایجاد می شود.

این سازها را نیز می توان به دو دسته تقسیم بندی کرد. نخست، سازهای کوبه ای که در ساختمان آنها از پوست استفاده شده است، مثل دف، تمبک، و دایره. دوم، سازهای کوبه ای که فاقد پوست هستند مثل سنج و زنگ.

کوبه ای

حال که به انواع سازها آشنا شده اید، لازم است بدانید که از نظر تاریخی طولانی ترین قدمت سازها را می توان به سازهای کوبه ای نسبت دارند. سادگی در ساخت و نواختن این قبیل سازها باعث شده انسان ها در قرن ها پیش، زودتر آنها را کشف کنند و مورد استفاده قرار دهند.

وجود انواع متعدد سازهای کوبه ای که بسیاری از آنها همچنان در بین ابزار موسیقی جایگاه مهمی دارند، نشان می دهد که ریتم در موسیقی همواره از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده و به عنوان رکنی اساسی از موسیقی محسوب می شده است.

با گذر زمان بسیاری از سازهای کوبه ای فراموش شده اند و برخی دیگر جایگزین آنها شده اند. آیینه پیل، دُرای، دَمامه، تَبوراک، خُم، رویینه خم، زرینه خم، خُما خسور، بشقابک، قاشفک و جام نامهایی از سازهای کوبه ای هستند که کمتر کسی را می توان یافت که با آنها آشنایی داشته باشد.

این قبیل سازها را شاید تنها و تنها در حکاکی ها و آثار تاریخی کشف شده و یا اشعار بازمانده از روزگاران پیشین بتوان مشاهده کرد.

به هر حال به نظر می رسد که در این نوشتار شما با طبقه بندی سازها به طور نسبتا کامل آشنا شده باشید. در واقع، این آشنایی با طبقه بندی سازها به علاقمندان موسیقی کمک می کند که ضمن انتخاب ساز مورد علاقه خود از جایگاه آن در موسیقی نیز مطلع تر باشند.

امروزه هر یک از سازها در آموزشگاه های موسیقی که در تهران و شهرستان ها فعالیت دارند، آموزش داده می شود. اساتید برتر این سازها با همت خود باعث نگهداری میراث گرانبهایی شده اند، تا آن را به نسل های بعدی انتقال دهند و در حفظ موسیقی این مرز و بوم بکوشند.

 

ارسال یک نظر